Βραδεμβούργια Κοντσέρτα

Από τις κορυφαίες στιγμές της μουσικής μπαρόκ είναι τα έξι κοντσέρτα του σπουδαίου Γερμανού συνθέτη Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ (1685-1750), με αριθμό καταλόγου από 1046 έως 1051 (BWV 1046-1051), γνωστά και ως Βραδεμβούργια Κονσέρτα. Ο πρωτότυπος τίτλος του έργου, γραμμένος από τον Μπαχ στα γαλλικά, είναι Six Concerts à plusieurs instruments (Έξι Κοντσέρτα για πολλά έργα).

Ο τίτλος «Brandenburgische Konzerte» (Βραδεμβούργια Κοντσέρτα), που τελικά επικράτησε, δόθηκε πολύ αργότερα από τον Γερμανό μουσικολόγο και βιογράφο του Μπαχ, Φιλιπ Σπίτα (1841-1894), από την αφιέρωση που υπήρχε στις παρτιτούρες του έργου, προς τον Χριστιανό Λουδοβίκο, μαρκήσιο του Βρανδεμβούργου, με ημερομηνία 24 Μαρτίου 1721: «Έξι κοντσέρτα για πολλά όργανα, αφιερωμένα στη Βασιλική Του Υψηλότητα, κύριο Κρίστιαν Λούντβιχ, γραμμένα από τον ταπεινότατο και ευπειθέστατο υπηρέτη Του, Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ».

Τα έξι κοντσέρτα συνοδευόταν από επιστολή του συνθέτη στα γαλλικά και αναφερόταν, μεταξύ άλλων, στο ιστορικό της σύνθεσης του:

Κύριε

Πριν από μερικά χρόνια είχα την ευτυχία να με δεχθεί και να μ’ ακούσει η Βασιλική Σας Υψηλότητα. Σύμφωνα με τις εντολές που μου έδωσε τότε, παίρνοντας υπόψη Της τις μικρές δυνατότητες με τις οποίες με είχε προικίσει ο Θεός στη μουσική, είχε την καλοσύνη να μου παραγγείλει να Της στείλω μερικές συνθέσεις μου...

Εκτελώντας τις υψηλές Της εντολές πήρα το θάρρος να υποβάλω στη Βασιλική Σας υψηλότητα τα ακόλουθα κοντσέρτα γραμμένα για πολλά όργανα, παρακαλώντας Τη να μη με κρίνει αυστηρά για τις ατέλειές τους, με το λεπτό και υψηλό γούστο, που όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι διαθέτει στον τομέα της μουσικής, αλλά να τις κρίνει ευμενώς…

Ο Χριστιανός Λουδοβίκος (1677-1734) ήταν ένας ισχυρός παράγοντας στο κράτος της Πρωσίας και μάλιστα είχε συγγένεια από την πλευρά της δεύτερης γυναίκας του με τη δυναστεία των Γκλίξμπουργκ που κυβέρνησε την Ελλάδα (1862-1967). Ο Μπαχ επεδίωξε την εύνοιά του, όμως, τα έργα ήταν απαιτητικά και ο μαρκήσιος δεν μπορούσε να διαθέσει τον αναγκαίο αριθμό μουσικών για την ερμηνεία τους. Έτσι, αναγκάστηκε να απορρίψει την προσφορά του συνθέτη και να τοποθετήσει τις παρτιτούρες στη βιβλιοθήκη του. Πολύ αργότερα, κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκε η αξία του Μπαχ από τον Φέλιξ Μέντελσον, τα έξι αυτά έργα αποτέλεσαν μία ενότητα υπό τον τίτλο Βραδεμβούργια Κοντσέρτα.

Τα έξι αυτά κοντσέρτα είναι πολύ διαφορετικά από τα προηγούμενα του Μπαχ, πλησιάζουν πολύ την ιταλική νοοτροπία στο είδος και διακρίνονται για τον ζωηρό και χαρούμενο χαρακτήρα τους. Η σολιστική τους γραφή είναι εξαιρετικά απαιτητική και φέρνει τα όργανα στα όρια των δυνατοτήτων τους. Ο Μπαχ κρατάει μία εξαιρετική ηχητική ισορροπία ανάμεσα στα κοντσέρτα: τρία από αυτά είναι ορχηστρικά σε χαρακτήρα, ενώ τα υπόλοιπα έχουν έντονα χαρακτηριστικά μουσικής δωματίου.

Τα Βραδεμβούργια Κοντσέρτα αποτελούνται από τα εξής επί μέρους έργα:

  • Κοντσέρτο αρ. 1 σε φα μείζονα, BWV 1046, για 2 κόρνα, 3 όμποε, φαγκότο, βιολίνο πίκολο, έγχορδα και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. (χωρίς ένδειξη)
2. Αντάτζιο
3. Αλέγκρο
4. Μενουέτο – Τρίο 1 – Μενουέτο ντα κάπο – Πολάκα – Μενουέτο ντα κάπο – Τρίο 2 – Μενουέτο ντα κάπο

  • Κοντσέρτο αρ. 2 σε Φα μείζονα, BWV 1047, για τρομπέτα, βιολί, φλογέρα, έγχορδα και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. (χωρίς ένδειξη)
2. Αντάντε
3. Αλέγκρο Ασάι

  • Κοντσέρτο αρ. 3 σε σολ μείζονα, BWV 1048, για 3 βιολιά, 3 βιολιά, 3 τσέλα και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. (χωρίς ένδειξη)
2. Αντάτζιο
3. Αλέγκρο

  • Κοντσέρτο αρ. 4 σε σολ μείζονα, BWV 1049, για βιολί, φλογέρα, έγχορδα και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. Αλέγκρο
2. Αντάντε
3. Πρέστο

  • Κοντσέρτο αρ. 5 σε Ρε μείζονα, BWV 1050, για άρπα, βιολί, φλάουτο, έγχορδα και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. Αλέγκρο
2. Αφετουόζο
3. Αλέγκρο

  • Κοντσέρτο αρ. 6, σε Σι ύφεση μείζονα, BWV 1051, για 2 βιόλες, τσέλο, 2 βιόλες ντα γκάμπα, βιολόνε και μπάσο κοντίνουο.
    Τα μέρη:

1. (Χωρίς ένδειξη)
2. Αντάτζιο μα νον τάντο
3. Αλέγκρο