Beatus Vir

Έργο θρησκευτικής μουσικής, του διακεκριμένου πολωνού συνθέτη Χένρικ Γκόρετσκι (1933-2010).

Ο Γκόρετσκι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους μουσουργούς, με πωλήσεις που θα τις ζήλευαν και ποπ σταρ. Το 1977 έλαβε μια παραγγελία από τον καρδινάλιο της Κρακοβίας Κάρολ Βοϊτίλα να γράψει ένα έργο για τα 900 χρόνια από το μαρτύριο του Επισκόπου Κρακοβίας Στανίσλαου, μετέπειτα Αγίου και από τον 15ο αιώνα πολιούχου της Κρακοβίας και προστάτη της Πολωνίας. Ο Άγιος είχε δολοφονηθεί το 1079, με διαταγή του βασιλιά της Πολωνίας Βολεσλάου, επειδή ο Στανίσλαος τον είχε αφορίσει για τον βίο και την πολιτεία του.

Στα τέλη της δεκαετίας του '70, ο Χένρικ Γκόρετσκι ήταν πρύτανης στο Μουσικό Πανεπιστήμιο του Κατοβίτσε. Η Πολωνία βρισκόταν υπό κομμουνιστικό καθεστώς, το οποίο αντιμετώπιζε ισχυρή αντιπολίτευση από την Καθολική Εκκλησία. Όταν μαθεύτηκε ότι έλαβε παραγγελία από την εκκλησία εξοστρακίστηκε από τους συναδέλφους του, η πλειονότητα των οποίων ήταν μετριότητες, αλλά κατείχαν κομματικές θέσεις. Πολλοί τόλμησαν να κάνουν τον παραλληλισμό ανάμεσα στον κομμουνιστή ηγέτη της εποχής Έντουαρντ Γκέρεκ και τον βασιλιά Βολέσλαο. Αμέσως, ο Γκόρετσκι εξαφανίστηκε από τη μουσική σκηνή της Πολωνίας και σύντομα αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τη θέση του.

Η πρεμιέρα του έργου δόθηκε, τελικά, στις 9 Ιουνίου 1979 στην Κρακοβία, ενώπιον του Κάρολ Βοϊτίλα, που εν τω μεταξύ είχε εκλεγεί Πάπας με το όνομα Ιωάννης - Παύλος ο 2ος και φυσικά του το αφιέρωσε. Το κομμουνιστικό καθεστώς της χώρας δεν τόλμησε να ακυρώσει τη συναυλία. Τη Φιλαρμονική Ορχήστρα και Χορωδία της Κρακοβίας διηύθυνε ο συνθέτης, με σολίστ τον πολωνό βαρύτονο Γιέρζι Μεχλίνσκι. Η σύνθεση φέρει τον τίτλο Beatus Vir (Μακάριος Ανήρ στα λατινικά) από τον 111ο Ψαλμό του Δαβίδ («Μακάριος ανήρ ο φοβούμενος τον Κύριον...») και υπότιτλο Ψαλμός για βαρύτονο, μικτή χορωδία και ορχήστρα.

Ο Γκόρετσκι ξόδεψε πιο πολύ χρόνο για να επιλέξει τα αποσπάσματα από τους Ψαλμούς, παρά να συνθέσει το έργο. Επιλέχτηκαν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε «να δίνουν έμφαση τις αμφιβολίες και τις ικεσίες» και να προβάλουν «τις πνευματικές και ηθικές πλευρές του μαρτυρίου του Αγίου Στανίσλαου… παρά την αναπαράσταση του δράματος».

Το Beatus Vir προοριζόταν να είναι το πρώτο έργο ενός κύκλου που ονομαζόταν Sancti tui Domine florebunt sicut lilium (Κύριε, οι Άγιοι ανθίζουν, όπως ο κρίνος). Κανένα άλλο έργο δεν ολοκληρώθηκε, ωστόσο ο Γκόρετσκι είχε ανακοινώσει ότι το επόμενο μουσικό κομμάτι του κύκλου θα ονομαζόταν Offertorium (Προσφορά).