Ρίχαρντ Βάγκνερ
1813 – 1883

Τα τελευταία χρόνια

Τα επόμενα χρόνια κυλούν για τον Βάγκνερ με περιοδείες στην Ευρώπη, όπου ανεβάζει έργα του. Στις 26 Ιουλίου παρουσιάζει στο Μπαϊρόιτ το κύκνειο άσμα του, την όπερα Πάρσιφαλ, βασισμένο σ' ένα μεσαιωνικό επικό ποίημα του Βόλφραμ φον Έσενμπαχ. Οι γιατροί του συνιστούν ανάπαυση, καθώς η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται από τις κρίσεις στηθάγχης που τον ταλαιπωρούν. Πάντως, στις 26 Αυγούστου 1882, στην τελευταία παράσταση του έργου, ο Βάγκνερ θα ανέβει στη σκηνή του Μπαϊρόιτ, θα πάρει την μπαγκέτα από τον μαέστρο Χέρμαν Λέβι και θα διευθύνει ο ίδιος την τρίτη πράξη του Πάρσιφαλ.

Στις αρχές του 1883 θα επισκεφθεί με τη σύζυγό του τη Βενετία για ανάπαυση. Στις 3:30 μ.μ. της 13ης Φεβρουαρίου 1883 νιώθει τον κόσμο να χάνεται από τις αισθήσεις του. Η καρδιά του παύει να χτυπά και πεθαίνει στην αγκαλιά της Κόζιμα. Η σορός του μεταφέρεται στο Μπαϊρόιτ, όπου γίνεται η ταφή του στις 18 Φεβρουαρίου 1883.

Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ με το έργο του επηρέασε σημαντικά τη μουσική του 20ου αιώνα. Δεν ήταν ένας απλός συνθέτης, αλλά μουσικός δραματουργός με έργα μεγάλης πνοής. Είναι ο μόνος από τους μεγάλους συνθέτες όπερας, που δημιουργούσε εξ ολοκλήρου τα έργα του. Έγραφε το λιμπρέτο, διαμόρφωνε την πλοκή και τους χαρακτήρες, συνέθετε τη μουσική.

Τα έργα του, ένα είδος θρησκευτικής τελετουργίας, συνδύαζαν τη μουσική με τις τέχνες της ποίησης και του θεάτρου και εκφράζουν τη «συλλογική συνείδηση του γερμανικού λαού». Οι συνθέσεις του, ιδιαίτερα αυτές της ωριμότητάς του, διακρίνονται για τις πολύπλοκες δομές τους, τις πλούσιες αρμονίες και ενορχηστρώσεις, καθώς και τα επεξεργασμένα εξαγγελτικά μοτίβα (leitmotiv) που εισήγαγε στη μουσική, δηλαδή τις επαναλαμβανόμενες μουσικές φράσεις, που ταυτίζονται με χαρακτήρες του έργου, τοποθεσίες, ιδέες και στοιχεία της πλοκής του έργου.

Η σταδιακή απομάκρυνση του Βάγκνερ από τη συμβατική αρμονία και την τονικότητα, ιδίως μετά την όπερα Τριστάνος και Ιζόλδη (1865), θα οδηγήσουν τη λόγια μουσική προς την ατονική μουσική του 20ού αιώνα. Γι' αυτό και ο Τριστάνος και Ιζόλδη θεωρείται από πολλούς ως η απαρχή της μοντέρνας μουσικής. Ο Βάγκνερ επηρέασε συνθέτες, όπως οι  Άντον Μπρούκνερ, Γκούσταφ Μάλερ, Ρίχαρντ Στράους, Άρνολντ Σένμπεργκ, Άλμπαν Μπεργκ και Μανώλης Καλομοίρης.